Metamizol, czyli lek substancja znana w Polsce powszechnie pod nazwą „pyralgina” przez lata była stosowana jako lek przeciwbólowy w leczeniu szpitalnym, jak również jako środek wydawany bez recepty. Obecnie przyjmuje się, że ilość skutków ubocznych wywoływanych przez metamizol jest zbyt duża, by stosować go tak często jak dotychczas.
Pyralgina w szpitalach
Choć dyskusja o skutkach ubocznych pyralginy jest niezwykle ożywiona, od 2016 roku ratownicy medyczni mogą stosować metamizol w analgezji przedszpitalnej. Lek ten uznaje się za jeden z najbardziej skutecznych w leczeniu bólu, także w okresie pooperacyjnym, co ma znaczenie również dla pacjentów znajdujących się w szpitalach.
Pomimo tego w wielu regionach świata zakazano stosowania metamizolu – stało się tak choćby w Stanach Zjednoczonych, wszystkich krajach skandynawskich i w Wielkiej Brytanii. Ponadto w pozostałych krajach Europy Zachodniej pyralgina jest dopuszczona do użytku w celach leczniczych, jednak jest dostępna jedynie na receptę. Wyjątkiem w tym zakresie jest Hiszpania, która tak jak Polska zezwala na powszechne stosowanie pyralginy w leczeniu bólu. Warto dodać, że choć kraje skandynawskie zakazały stosowania metamizolu, od niedawna dopuszczają do jego stosowania wyłącznie na receptę w niektórych przypadkach ostrego bólu.
Czym jest pyralgina?
Pyralgina jest substancją, którą po raz pierwszy użyto do leczenia bólu w 1922 roku. Wykorzystywano ją jako środek zwalczający ból pooperacyjny oraz ułatwiający stopniowe zmniejszanie wielkości dawek opioidów. Metamizol najlepiej sprawdza się w leczeniu umiarkowanego bólu i wykazuje dodatkowo działanie analgetyczne, przeciwgorączkowe i zmniejszające ból kolkowy. Substancja nie wykazuje działania przeciwkrzepliwego.
Działanie pyralginy jest odczuwalne już po upływie 20-30 minut od chwili jej zażycia. Czas półtrwania wynosi natomiast od 2 do 4 godzin. Rozkład całkowity substancji następuje w wątrobie, przez co organ ten jest silnie obciążony w czasie przyjmowania metamizolu.
Kiedy stosuje się pyralginę?
Stosowanie pyralginy jest szczególnie polecane w przypadku:
- wystąpienia konieczności szybkiej analgezji (głównie w ratownictwie medycznym),
- bóli kolkowych związanych z niedrożnością dróg moczowych lub żółciowych,
- ograniczania dawki przyjmowanych opioidów,
- bóli pooperacyjnych w obrębie jamy brzusznej,
- bóli pooperacyjnych po zabiegach chirurgicznych układu moczowego,
- wystąpienia konieczności podania alternatywnego leku dla niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Kiedy stosowanie pyralginy jest zabronione?
Każdy lek dostępny bez recepty jest kierowany do określonego grona osób. W przypadku pyralginy wkluczone są z niego osoby, które:
- cierpią na niewydolność nerek lub wątroby,
- są uczulone na metamizol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne,
- mają alergię, na którykolwiek składnik pyralginy,
- cierpią na leukopenię lub granulocytopenię,
- chorują na porfirię.
Ponadto stosowanie pyralginy jest zabronione u kobiet ciężarnych i karmiących piersią przez cały okres ciąży i karmienia. Pyralginy nie podaje się także dzieciom, które nie ukończyły 12 miesiąca życia.
Pyralgina – działania niepożądane
Stosowanie metamizolu jest kontrowersyjne z powodu licznych, poważnych działań niepożądanych, jakich nie wykazują inne leki o działaniu przeciwbólowym, które również są dostępne bez recepty. Osoby przyjmujące pyralginę mogą cierpieć na małopłytkowość i zmniejszenie liczby białych krwinek (agranulocytoza i leukopenia) – co ważne, to działanie niepożądane obserwuje się u wielu osób, które w przeszłości przyjmowały metamizol bez żadnych powikłań. W przypadku agranulocytozy pojawiają się:
- ból gardła,
- gorączka powyżej 38 stopni,
- nieżyt nosa,
- stany zapalne błony śluzowej jamy ustnej, gardła i narządów płciowych,
- powiększenie węzłów chłonnych i śledziony.
Objawy agranulocytozy mogą wystąpić wszystkie jednocześnie lub chory może uskarżać się tylko na niektóre z nich. W przypadku ich pojawienia się należy bezzwłocznie zaprzestać stosowania pyralginy, zgłosić się do lekarza i wykonać badania laboratoryjne krwi.
Osoby stosujące pyralginę często uskarżają się również na:
- niedokrwistość hemolityczną i aplastyczną,
- nudności,
- biegunkę,
- wymioty,
- bóle brzucha,
- bóle głowy,
- zawroty głowy,
- ostrą niewydolność nerek,
- zapalenie nerek połączone z martwicą brodawek nerkowych,
- reakcje uczuleniowe w postaci wysypek, pokrzywki, rumienia, zapalenia skóry oraz obrzęku naczynioworuchowego,
- powstawanie obrzęków obwodowych,
- spadek ciśnienia tętniczego,
- duszności i napady astmy,
- zespół Stevensa i Johnsona.
Rzadkie, lecz najpoważniejsze działania niepożądane pyralginy, dotyczą martwicy toksycznej rozpływnej naskórka oraz uszkodzenia czynności krwiotwórczej szpiku, które jest nieuleczalne i prowadzi do śmierci.
Pyralgina a uszkodzenie szpiku kostnego
Najpoważniejszym działaniem niepożądanym pyralginy jest uszkodzenie szpiku kostnego, która objawia się niemożnością produkcji krwi i nieuchronnie prowadzi do śmierci pacjenta. Ten właśnie skutek uboczny stosowania metamizolu przyczynił się do wycofania substancji z obrotu w Stanach Zjednoczonych w 1979 roku. Według amerykańskich szacunków, prawdopodobieństwo uszkodzenia szpiku osoby zażywającej pyralginę wynosi 1:5000 przypadków i jest zbyt wysokie, aby zgodzić się na podawanie metamizolu osobom uskarżającym się na bóle.
W Polsce nie przeprowadzono żadnych badań dotyczących częstości występowania uszkodzenia szpiku kostnego na skutek zażywania pyralginy, a rodzimi lekarze w większości nie chcą wypowiadać się na ten temat. Wielu z nich przez lata było orędownikami wycofania pyralginy ze sprzedaży, jednak dziś prezentuje stanowisko odwrotne. Z pewnością przyczynia się do tego duża dostępność pyralginy i jej niska cena, sprawiająca, że można ją stosować we wszystkich szpitalach oraz w ratownictwem medycznym. Niemniej, każda osoba sięgająca po pyralginę na własną rękę powinna dokładnie zapoznać się z przeciwwskazaniami do jej stosowania oraz sprawdzić, jakie reakcje krzyżowe wywołuje metamizol w połączeniu z innymi lekami stosowanymi głównie na choroby przewlekłe.