Feromony są chemicznymi wydzielinami zwierzęcymi, które zmieniają zachowanie innego osobnika tego samego gatunku.
Służą do zwabiania osobników płci przeciwnej i do zwalczania konkurencji. Najlepiej przebadane są feromony owadów i gryzoni, prawdopodobnie wytwarzają je też rośliny. Większość feromonów to skomplikowane mieszaniny, zazwyczaj z jednym składnikiem o dominującej ilości. Wywołują reakcję już przy minimalnym stężeniu i potrafią oddziaływać na duże odległości, feromony płciowe ćmy z rodziny pawicowatych potrafią być wyczuwane przez samce z odległości 3 kilometrów.
Wielu ludzi jest nieświadomych, że te niepozorne substancje potrafią wyzwalać zachowania seksualne. Feromony, w przeciwieństwie do hormonów, wydzielane są na zewnątrz organizmu.
Jak działają ludzkie feromony
Ludzkie feromony ciągle są w toku badań naukowych, dzieje się tak dlatego, iż ludzie w toku ewolucji zatracili umiejętność polegania na feromonach, a częściej kierują się bodźcami wzrokowymi.
Od początku badań nad feromonami, sięgających 1959 roku, naukowcy prześcigają się w dowodach działania tych substancji u ludzi. Jedne z pierwszych badań dowiodły, że u kobiety może dojść do przesunięcia cyklu menstruacyjnego, kiedy jest pod działaniem zapachu potu innej kobiety. Kolejnym ciekawym odkryciem było zauważenie, że zapach jajeczkującej kobiety zwiększa poziom testosteronu u mężczyzny. Feromony działają na tyle subtelnie, że nie widać silnej odpowiedzi w postaci gwałtownej zmiany zachowania. Podejrzewa się również, że dzieci są w stanie zidentyfikować swoją matkę na podstawie jej śladu zapachowego. Na ślad zapachowy wpływają: dieta, otoczenie, zdrowie, geny.
Dzięki czynnościowemu obrazowaniu mózgu wiemy, że gdy mamy kontakt z feromonami, na przykład wąchamy pot lub wydzieliny płciowe innej osoby, uaktywniają się obszary odpowiedzialne za popęd płciowy i zachowania seksualne. Męskie feromony mają za zadanie poinformować kobietę, z jakim osobnikiem ma do czynienia oraz czy jest odpowiednim potencjalnym kandydatem na ojca. Zapach, który bardziej odpowiada kobiecie, okazuje się zapachem mężczyzny, który dzięki właściwym genom może zagwarantować zdrowe potomstwo. Kobiety też mają swój wkład, żeńskie feromony zawarte w płciowych wydzielinach, potrafią podnieść poziom testosteronu u mężczyzny.
Rodzaje ludzkich feromonów – jak dzielimy feromony
Feromony możemy dzielić według typu efektu jaki wywołują u innego osobnika, są to:
- feromony wywoławcze – wywołują natychmiastową reakcję w zachowaniu innego osobnika, oddziałują na centralny układ nerwowy. Zmianę w zachowaniu możemy łatwo dostrzec.
- feromony podstawowe – wywołują zmiany w długim odstępie czasu, działają powoli. Mają wpływ na funkcje osobnicze. Takie feromony są zazwyczaj zawarte w moczu samców.
Inny podział wyróżnia hormony ze względu na pełnione przez nie funkcje, możemy wydzielić między innymi:
- obronne
- odstraszające
- płciowe
- stresu
- społeczne
U ludzi wydzielono jak na razie niewielką ilość feromonów, ponieważ jest to utrudnione przez skomplikowane sprecyzowanie ich szczegółowej budowy chemicznej.
Dokładniej przebadane feromony
Co zwiększa naszą atrakcyjność?
- Androstadienon – występuje u mężczyzn. Wykryty został w pocie, krwi oraz nasieniu. Poprawia nastrój i zwiększa podniecenie u kobiet poprzez aktywację podwzgórza. Wzmacnia chęć do współpracy pomiędzy mężczyznami. Uznany został za „feromon miłości”, często jest używany w sytuacjach intymnych, ponieważ dzięki niemu mężczyzna staje się bardziej atrakcyjny w oczach kobiet. Sygnalizuje męskość heteroseksualnym mężczyznom.
- Estratetraenol – występuje u kobiet. Zidentyfikowany został w moczu ciężarnych kobiet, sygnalizuje kobiecość heteroseksualnym kobietom. Skorelowany z żeńskimi hormonami płciowymi.
- Androstenol – występuje u mężczyzn. Produkowany jest tylko w okresie dojrzewania, jego obecność stwierdzono w pocie oraz moczu. Uznawany jest za atrakcyjny dla płci przeciwnej, ale też działa odstraszająco dla innych mężczyzn. Jego zapach jest porównywany do zapachu piżma albo drzewa sandałowego. Warto dodać, że jest on też feromonem płciowym świń i występuje w truflach, czym tłumaczono umiejętność szybkiego znajdywania ich przez te zwierzęta.
- Androstenon – występuje u mężczyzn. Uważany za feromon dominacji i agresji, ma służyć jako repelent na potencjalnych rywali. Przede wszystkim występuje w ślinie, jego zapach nie jest przyjemny, ponieważ przypomina woń moczu i potu zmieszaną z słodkim aromatem kwiatów. Wrażliwość na jego działanie uwarunkowana jest genetycznie, u kobiet zależna jest też od fazy cyklu menstruacyjnego.
- Androsteron – występuje u mężczyzn, jednak w małych ilościach został rozpoznany u kobiet. Jest produktem przemiany testosteronu, ale o słabszym działaniu. Wykrywany jest w moczu. Podobnie jak androstenon, jest feromonem dominacji, ale nie wywołuje agresji. Jest swego rodzaju katalizatorem, ponieważ pod jego wpływem działanie innych feromonów zostaje przyspieszone. Według badań ciało mężczyzn heteroseksualnych wydziela więcej androsteronu niż ciało mężczyzn homoseksualnych.
Badania nad feromonami – feromony a seksualność
Feromony BTB for Men
Nauka na pewno będzie kontynuować badania nad feromonami, postawiono ambitne zadanie – zidentyfikować feromony, a przecież nie wszystkie zostały rozpoznane. Ludzka seksualność ma podłoże wielopoziomowe i biochemia ma na nią subtelniejszy wpływ, to utrudnia znalezienie odpowiedzi na zagadkę „co najbardziej pociąga kobiety/mężczyzn”.